ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރި އާސާރީ ތަންތަނުގެ ތެރެއިން ދާގަބާ، ހަވިއްތަ އާއި، ވޭރު ފަދަ ތަންތަން

ލިޔުނީ: މޫސާ މާހިރު

ފެށުން

ކޮންމެ ބައެއްގެ ވެސް ޘަޤާފަތަކީ އެބައެއްގެ އަމިއްލަވަންތަކަން ދައްކައިދޭ އެންމެ ބޮޑު ބަހާ އެވެ. ހަމައެހެންމެ ޘަޤާފަތަކީ އެއް މުޖުތަމައެއް އަނެއް މުޖުތަމަޢާ ވަކިކޮށްދޭ ނިޝާންވެސް މެއެވެ. ވީއިރު ދިވެހިންގެ ތާރީޚު އެއް ޖީލުން އަނެއް ޖީލަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށާއި، ކާބަފައިންގެ ފުށުން ވާރުތަވަމުން އައިސްފައިވާ ޘަޤާފަތް ރައްކާތެރި ކުރުމަށްޓަކައި، ހިންމަތް އިތުރު ކުރަން ޖެހެ އެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރި އެންމެ އެވޭލާ ބިނާތަކެއްކަމަށް ބެލެވެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅުނު ފުރަތަމަ ވަޒަންވެރިން އެމީހުންގެ ދީނީ އެކިއެކި ކަންކަމުގައި ހަދާފައިވާ ބިނާތަކެވެ. ރާއްޖެއަށް އިސްލާމް ދީން އައުމާ ގުޅިގެން އެވޭލާ ދިވެހިން އަޅުކަން ކުރަން ބޭނުންކުރި ބައެއް ތަކެއްޗާއި ތަންތަން ނައްތާލުމުގެ ނިޔަތުގައި ފަސްއަޅައި ފޮރުވާލެވިފައިވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އަނެއްބައި ތަންތަނުގެ މައްޗަށް މިސްކިތްތައް ފަދަ ތަންތަން ޤާއިމު ކުރެވިފައި ހުރިކަންވެސް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިގޮތުން ލިޔުމުގައި ޚުޅާޞާކޮށް އަލިއަޅުވާލެވިފައިވާނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރި އާސާރީ ތަންތަކުގެ ތެރެއިން މަޝްހޫރުކަމަށް ފެންނަ ބައެއް ދާގަބާ، ހަވިއްތަ އަދި ވޭރުފަދަ ތަންތަނުގެ މައްޗަށެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގައި އޮތް ތަފާތު ދީންތަކާއި އެ ދީންތަކަށް އަޅުކަން ކުރުމަށް ބޭނުންކުރި ތަކެތި

ލިޔުނީ: މޫސާ މާހިރު

ފެށުން:  

ތާރީޚީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު ދިވެހިރާއްޖޭގައި މީހުން ދިރިއުޅެން ފެށިތާ ގާތްގަނޑަކަށް 2500 އަށްވުރެ ގިނަ އަހަރު ވެދާނެ އެވެ. ތާރީޚީ ހެކިތަކުން އެނގޭގޮތުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންނަށް މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގެ ޝުޢާއުގެ އަލިކަން ފެތުރިގެން ދިޔައީ މީލާދީން 1153 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގަ އެވެ. އެހެންކަމަށްވާނަމަ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި މީހުން ވަޒަންވެރިވީއްސުރެ ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމް ވުމާއިހަމައަށް، ދިވެހިންގެ ތެރޭގައިވެސް ކޮންމެވެސް ދީނެއް ނުވަތަ ދީންތަކެއް އޮންނާނެކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ރާއްޖެއިން ފެނިފައިވާ ޤަދީމީ ލިޔުންތަކާއި، ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައިވާ ޤަދީމީ އާސާރުތައް ދިރާސާކޮށް ބެލި ބެލުމުގެ ތެރެއިން މިކަމަށް ހެކިދޭ އެތައް އެއްޗެއް ފެނިފައިވެއެވެ. މިފަދަ ދިރާސާތަކުން އެނގޭގޮތުގައި ރާއްޖެ އިސްލާމްވުމުގެ ކުރިން ރާއްޖޭގައި މައިގަނޑުގޮތެއްގައި އޮތީ ހިންދޫ ދީނާއި، ބުދު ދީނެވެ. ހަމައެހެންމެ، ރާއްޖޭގެ ބައެއް ކަންކޮޅުތަކުގެ ރައްޔިތުން ޤުދުރުރަތީ ތަކެއްޗަށާއި، ބައެއް އެހެނިހެން ތަކެއްޗަށް އަޅުކަން ކޮށްފައިވާކަމަށް ބެލެވޭ ހެކިތައްވެސް ދިވެހި ތާރީޚީ ފަތްފުއްތަކުން ފެންނާން އެބަހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް، ދިވެހިންގެ އަސްލު ގޮސް ބައްދަލުވަނީ ކޮންބައެއްކަމާމެދު ކަނޑައެޅި އެނގޭފަދަ ހެކިތަކެއް ފެންނަން ނެތްފަދައިން، ދިވެހިރާއްޖެއަށް އިސްލާމް ދީން އައުމުގެ ކުރިން ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި އޮތް ދީންތަކާ ބެހޭގޮތުން ދެކެވޭ ވާހަކަތަކަކީ ވެސް ސުވާލު އުފެދޭ ވާހަކަތަކެކެވެ. މިގޮތުން މި ދިރާސީ މަޒުމޫނުގައި ބަލައިލާނީ ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމް ވުމުގެ ކުރިން ދިވެހިރާއްޖޭގައި އޮތް ތަފާތު ދީންތަކާއި އެ ދީންތަކަށް އަޅުކަން ކުރުމަށް ދިވެހިން ބޭނުންކުރިކަމަށް ދިވެހި ތާރީޚުން ފެންނަން ހުރި ބައެއް ތަކެތީގެ މައްޗަށެވެ.

ދިވެހި ބަސް އުފެދި ކުރިއަރައިގެން އައި ގޮތް

ލިޔުނީ: މޫސާ މާހިރު

ތަޢާރަފު:

ބަހަކީ، ޤައުމިއްޔަތުގެ އެއް ތަނބެވެ. ޤައުމީ ވަންތަކަމުގެ އެއް ނިޝާނެވެ. ޤައުމެއް ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ދިރި ދެމި އޮތުމަށްޓަކައި ބަހުގެ ދަޢުރަށްވުރެ ވަކިން ފުޅާ ދެވަނަ އެއްޗެއް ނޯންނާނެ އެވެ. ބަސް އުވި ވަޅުޖެހުމުގެ ނިޝާންތައް ފެންނަމުންދާ މި ޒަމާނުގައި، ބަހަށް އެކަށީގެންވާ ކާނާ ދިނުމަކީ ބަހުގެ އަހުލުވެރިންގެ ޒިންމާއެކެވެ. ބަސް ވަޅުޖަހައިގެން ހިނގައްޖެނަމަ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި މިއޮތް ރީތި އާދަކާދަތަކަށާއި، ދީނާ ޘަޤާފަތަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުކޮށް އެކަމުގެ ހިތި ރަޙަ އަރުތެރޭގައި ލާންފަށާނެ އެވެ. މިކަމަށް އިޝާރާތްކުރައްވާ، ކައިޗިރޯ މަޓްސޫރާ (2008) ވިދާޅުވަނީ، [އިންސާނީ އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތައް ބަދަހި ކުރުމުގައްޔާއި، އެބައިމީހުންގެ ވަށައިގެންވާ، ޙަޤީޤަތްތަކާ އެބައިމީހުން ގުޅުވައިލުމުގައި، ބަހަކީ އިންސާނުންގެ އަސާސީ ސިފައެކެވެ. ވުމާއެކު ބަސް އިންސާނުންގެ އިޖުތިމާޢީ ގުޅުން އަދާކުރުމުގައި ވަރަށް މުހިއްމު ރޯލެއް އަދާ ކުރެ އެވެ.]

އެހެންކަމުން ދިވެހި ބަހާމެދު ދިވެހިން ހޭލުންތެރިކުރުމަށްޓަކައި، ދިވެހި ބަހުގެ ތާރީޚު، ގިނަގިނައިން މުރާޖައައުކޮށްދީ، ދިވެހި ތާރީޚު އައިސްފައިވާ ގޮތާމެދު ފުންކޮށް ވިސްނާ، އަމިއްލަ ބަހެއް އޮތަތީ ފަޚުރުވެރިވުން ޙައްޤުވާ ސަބަބުތައް ދިވެހީންނަށް، ޚާއްޞަކޮށް ދިވެހިބަހުގެ މުސްތަޤުބަލުގެ ޖީލަށް އަންގައިދިނުމަކީ، ނުހަނު މަންފާ ކުރާނެ ކަމެކެވެ. މި މަޒުމޫނުގައި ކުރުގޮތަކަށް އަޅުގަނޑު ބަލައިލާނީ ދިވެހި ބަސް އުފެދި ކުރިއަރައިގެން އައިސްފައިވާ ގޮތުގެ މައްޗަށެވެ.